Φροντίδα και σωστή φύλαξη μουσικών οργάνων
Ένα ξύλινο μουσικό όργανο επηρεάζεται διαρκώς από το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται. Η θερμοκρασία, η σχετική υγρασία, η έκθεση στον ήλιο και οι απότομες μεταβολές των συνθηκών μπορούν με τον χρόνο να επηρεάσουν τόσο τη δομική του σταθερότητα όσο και την απόκριση και τον ήχο του. Η σωστή φροντίδα δεν απαιτεί υπερβολές· απαιτεί κυρίως σταθερές συνθήκες και μερικές απλές συνήθειες.
Ιδανική θερμοκρασία και υγρασία για ένα μουσικό όργανο
Ως ασφαλές εύρος για τα περισσότερα ξύλινα μουσικά όργανα μπορούμε να θεωρήσουμε θερμοκρασίες περίπου 18–24 °C και σχετική υγρασία 45–55%. Περισσότερο όμως από μια στιγμιαία ένδειξη, σημασία έχει η αποφυγή ακραίων συνθηκών και απότομων μεταβολών.
Ένας πρακτικός κανόνας είναι απλός: καλό είναι να μην αφήνουμε το όργανο για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα περιβάλλον στο οποίο δεν θα αισθανόμασταν άνετα ούτε εμείς. Πολύ ξηρός αέρας, υπερβολική ζέστη, έντονη υγρασία και άμεση έκθεση στον ήλιο είναι συνθήκες που χρειάζονται προσοχή.
Τι συμβαίνει όταν το περιβάλλον είναι πολύ ξηρό ή θερμό;
Το ξύλο είναι υγροσκοπικό υλικό: ανταλλάσσει υγρασία με το περιβάλλον και μεταβάλλει ελαφρά τις διαστάσεις του. Σε πολύ ξηρές συνθήκες μπορεί να χάσει υγρασία και να συρρικνωθεί. Σε ένα μουσικό όργανο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ρωγμές, μεταβολές στη γεωμετρία του σκάφους ή του μάνικου και, σε ακραίες περιπτώσεις, σε προβλήματα στις ενώσεις.
Η υπερβολική θερμοκρασία αποτελεί διαφορετικό κίνδυνο. Πέρα από την ταχύτερη αφυδάτωση του ξύλου, μπορεί να επηρεάσει κόλλες και φινιρίσματα. Ανάλογα με την κατασκευή και τα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί, μια κολλημένη ένωση μπορεί να εξασθενήσει όταν το όργανο παραμείνει για αρκετό χρόνο σε πολύ υψηλή θερμοκρασία.
Το αυτοκίνητο το καλοκαίρι
Ένας από τους συχνότερους και πιο επικίνδυνους τρόπους έκθεσης ενός οργάνου σε ακραία θερμοκρασία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται τους καλοκαιρινούς μήνες. Δεν αφήνουμε ποτέ ένα μουσικό όργανο μέσα σε κλειστό αυτοκίνητο κάτω από τον ήλιο, ακόμη κι αν βρίσκεται μέσα στη θήκη του. Η θερμοκρασία στο εσωτερικό ενός σταθμευμένου αυτοκινήτου μπορεί να ανέβει πολύ γρήγορα και η θήκη μεταφοράς δεν αποτελεί επαρκή προστασία από παρατεταμένη έκθεση σε τέτοιες συνθήκες.
Το ίδιο ισχύει και για τη μεταφορά. Μετά από παραμονή σε πολύ κρύο ή πολύ ζεστό περιβάλλον, είναι προτιμότερο να αφήνουμε το όργανο να προσαρμοστεί σταδιακά στη νέα θερμοκρασία πριν το χρησιμοποιήσουμε.
Τι προκαλεί η υπερβολική υγρασία;
Στην αντίθετη περίπτωση, όταν η σχετική υγρασία παραμένει πολύ υψηλή, το ξύλο απορροφά υγρασία και διογκώνεται. Αυτό μπορεί να μεταβάλει τη γεωμετρία του οργάνου, το ύψος των χορδών και τη συμπεριφορά επιμέρους τμημάτων του. Η παρατεταμένη υγρασία μπορεί επίσης να δημιουργήσει προβλήματα σε μεταλλικά μέρη και χορδές.
Ένα απλό ψηφιακό θερμόμετρο–υγρόμετρο στον χώρο όπου φυλάσσονται τα όργανα είναι μια μικρή επένδυση που επιτρέπει να γνωρίζουμε πραγματικά τις συνθήκες αντί να βασιζόμαστε στην αίσθησή μας.
Πώς αποθηκεύουμε σωστά το όργανο στο σπίτι;
Σε έναν χώρο με σταθερή θερμοκρασία και ελεγχόμενη υγρασία, το όργανο μπορεί να βρίσκεται σε κατάλληλη βάση, σε ασφαλές σημείο, μακριά από καλοριφέρ, τζάκια, κλιματιστικά που φυσούν απευθείας επάνω του και παράθυρα με έντονη ηλιοφάνεια. Αν όμως οι συνθήκες του χώρου παρουσιάζουν μεγάλες μεταβολές, μια καλή θήκη μπορεί να προσφέρει πρόσθετη προστασία και πιο σταθερό μικροκλίμα.
Σε κάθε περίπτωση, αποφεύγουμε σημεία με άμεση επαφή με πηγές θερμότητας και χώρους με έντονη υγρασία. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς αν το όργανο βρίσκεται «μέσα ή έξω από τη θήκη», αλλά το πόσο σταθερό είναι το περιβάλλον γύρω του.
Καθαρισμός μετά το παίξιμο
Μετά από κάθε χρήση είναι καλό να σκουπίζουμε τις χορδές με ένα καθαρό, μαλακό και στεγνό πανί, ώστε να απομακρύνουμε ιδρώτα και υπολείμματα. Στα τοξωτά όργανα απομακρύνουμε επίσης προσεκτικά τη σκόνη του ρετσινιού που συγκεντρώνεται στο καπάκι, στις χορδές και γύρω από τον καβαλάρη.
Δεν χρησιμοποιούμε οινόπνευμα ή άλλους διαλύτες πάνω στο βερνίκι. Ένα ακατάλληλο καθαριστικό μπορεί να θαμπώσει, να μαλακώσει ή ακόμη και να καταστρέψει το φινίρισμα. Όταν υπάρχει επίμονος λεκές ή μεγάλη συσσώρευση ρετσινιού, η ασφαλέστερη επιλογή είναι ο καθαρισμός από οργανοποιό.
Πότε πρέπει να αλλάζουμε τις χορδές;
Οι χορδές είναι αναλώσιμο μέρος του οργάνου και δεν χρειάζεται να περιμένουμε να σπάσουν για να τις αντικαταστήσουμε. Σκουριά, αποχρωματισμός, φθορά της περιέλιξης, δυσκολία στο σωστό κούρδισμα ή αισθητή απώλεια καθαρότητας και απόκρισης είναι ενδείξεις ότι πλησιάζει η ώρα της αλλαγής.
Με τη χρήση οι χορδές χάνουν σταδιακά τα αρχικά χαρακτηριστικά τους και ο ήχος μπορεί να γίνει πιο μουντός ή λιγότερο σταθερός. Η έγκαιρη αντικατάστασή τους βοηθά το όργανο να αποδίδει όπως πρέπει και επιτρέπει στον μουσικό να αντιλαμβάνεται ευκολότερα αν μια αλλαγή στον ήχο οφείλεται στις χορδές ή στο ίδιο το όργανο.
Η πρόληψη είναι η καλύτερη συντήρηση
Η φροντίδα ενός μουσικού οργάνου βασίζεται κυρίως στην πρόληψη: σταθερή θερμοκρασία και υγρασία, αποφυγή ακραίων συνθηκών, προσεκτική μεταφορά, καθαρισμός μετά τη χρήση και τακτικός έλεγχος των χορδών. Μικρές αλλαγές στη γεωμετρία, ασυνήθιστοι τριγμοί, ρωγμές ή σημεία που φαίνεται να έχουν ξεκολλήσει καλό είναι να ελέγχονται έγκαιρα και όχι όταν το πρόβλημα έχει ήδη μεγαλώσει.
Έλεγχος, συντήρηση ή αποκατάσταση
Αν το όργανο παρουσιάζει ρωγμές, αλλαγές στη γεωμετρία, τριγμούς ή σημεία αποκόλλησης, ο έγκαιρος έλεγχος μπορεί να αποτρέψει μεγαλύτερη ζημιά.
Επισκευές & συντήρηση οργάνων